36phophuong.vn     
Trang chủ
Xa lộ thông tin
Cuộc sống
Thăng Long-Hà Nội
Phố Hà Nội
Nét văn hóa
Những giá trị bảo tồn
Cải tạo, tu bổ, bảo tồn
Quy hoạch - Đô thị
 Hà Nội qua những bản đồ
 Nội đô thị lịch sử
 Đô thị
Địa ốc-phong thủy
Diễn đàn
Người đẹp
Thời trang
Du lịch
Sức khỏe
Ẩm thực
thư giãn
Mỹ thuật
Góc học tập
Trang ảnh xưa
Góc chụp ảnh
Trang chủ > Quy hoạch - Đô thị > Hà Nội qua những bản đồ >
  Sông Hồng – Những đổi thay theo thời gian Sông Hồng – Những đổi thay theo thời gian , 36phophuong.vn
 
Sông Hồng – Những đổi thay theo thời gian

Chúng tôi trân trọng giới thiệu tư liệu về Hà Nội và sông Hồng nhằm tái hiện lại hình ảnh thành phố trên bến dưới thuyền của Hà Nội những năm 20 thế kỷ trước.

 

 

 

 

 

 

 

 

Nguồn tư liệu:

1/ Tư liệu do cụ Nguyễn Văn Uẩn (1912-1991) biên soạn.


Cụ Nguyễn Văn Uẩn (1912 - 1991)
Cụ Nguyễn Văn Uẩn, một nhà giáo - một nhà nghiên cứu về Hà Nội mẫu mực mà chúng tôi được biết. Tư liệu trong bài chỉ là vài dòng trong khối tư liệu rất lớn về Hà Nội. Để có được dữ liệu tin cậy, cụ đã phải công phu thu thập trong suốt khoảng thời gian gần 16 năm (1975-1991).

Nguồn tư liệu từ Thư viện Quốc gia (Hà Nội), các viện nghiên cứu, hồ sơ lưu trữ từ thời thuộc Pháp, sách vở tiền nhân để lại. Cụ khảo sát thực địa và thực hiện các cuộc phỏng vấn, chuyện trò với gần 400 người. Để có điều kiện thực công việc này, cụ đã chắt chiu dành dụm sức lực, thời gian, những đồng lương hưu ít ỏi và tiền dịch sách, dạy ngoại ngữ rất khiêm tốn vào những năm đó.

Chúng tôi cộng tác với Tuần Việt Nam trên tinh thần chia sẻ, và cũng không biết đáp lại công lao của cụ bằng cách nào. Được biết cụ mất đã lâu (1991), xin có lời tạ lỗi với bậc tiền nhân.

2/ Tư liệu của Sứ quán Pháp, Hội đồng vùng il-de-France tặng Thành phố Hà Nội.

Bài viết hoàn thành với sự trợ giúp của Công ty Dữ liệu Hà nội (Hanoi Data) và tư liệu ảnh của ông Trịnh Đình Tiến (65 Hàng Bồ)

Sông Hồng và đoạn chảy qua Hà Nội

Sông Hồng
(Ảnh Trần Trọng Mậu, nguồn: hanoi.vnn.vn)
Sông Hồng dài 1200km, phần chảy qua lãnh thổ Việt Nam là 560 km, phần còn lại thuộc lãnh thổ Trung Quốc. Sông bắt nguồn từ Ngụy Sơn - một ngọn núi phía Nam hồ Đại Lý thuộc tỉnh Vân Nam Trung Quốc. Trên một độ cao 2500m, chảy theo hướng Tây – Tây Bắc. Sông Hồng chảy đến Bát Xát thì thành con đường biên giới chung giữa hai nước Trung - Việt, đến thị xã Lào Cai, chỗ hợp lưu với sông Nậm Ti, thì dòng sông Hồng đi hẳn vào đất Việt Nam ở độ cao 73m.

Diện tích toàn bộ lưu vực sông Hồng là 143.600 km2, phần của Việt Nam có 40%. Ở phần đất Việt Nam, sông Hồng có rất nhiều phụ lưu, lớn nhất là hai con sông Lô và sông Đà. Sông Lô gồm hai con sông Chảy và sông Gâm. Ba con sông Hồng, sông Lô và sông Đà khi qua vùng núi Việt Bắc và Tây Bắc có rất nhiều con ngòi lớn đổ vào suốt chiều dài dòng chảy này.

Về đến đồng bằng, sông Hông nối với sông Thái Bình bằng hai con sông Đuống và sông Luộc. Và cũng từ đây có nhiều chi lưu cùng nó dẫn nước ra bể. Những chi lưu đó là sông Đáy ở Sơn Tây, sông Phủ Lý, sông Trà Lý ở Nam Định, sông Ninh Cơ ở Thái Bình; sông Hồng chính đổ ra bể qua cửa Ba Lạt.

Bên dưới hợp lưu Ngã Ba Bạch Hạc , lưu lượng sông Hồng là 114 tỷ m3 nước trong đó lưọng phù sa là 80 triệu m3, tương đương với 130 triệu tấn. Số lượng phù sa đó chỉ có 5% lắng đọng suốt chiều dài dòng chảy, còn bao nhiêu đều đươc đưa ra vịnh Bắc Bộ làm cho đồng bằng châu thổ sông Hồng mỗi năm được 100m .

Để phòng lũ lụt, ngưòi Việt Nam đã đắp đê ngăn nước tràn vào làng mạc ruộng đồng. Chỉ riêng sông Hồng, chiều dài đê tổng cộng là 1660km

Những thay đổi diện mạo của Sông Hồng

Bến thuyền sông Hồng
(Ảnh: Phùng Thanh Hùng
Nguồn: hanoi.vnn.vn)
Sông Hồng chảy trong miền đồng bằng châu thổ độ dốc không cao theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, đường chảy lại không thẳng như ở Thượng lưu, mà lại ngoằn ngoèo uốn khúc như rắn trườn, những khúc quanh gần tròn đó đã thành tên Nhĩ Hà (vành tai).

Hai bên bờ, chỗ lượn khúc đó, năm nào mùa nước về cũng có cảnh bên lở bên bồi, nước chảy xiết xói vào một bên bờ cuốn trôi theo đất cát, nhưng để lại đọng cát phù sa ở bên bờ đối diện.

Như thế, lòng sông từng thời kỳ lại có sự thay đổi, bãi cát mới nổi lên ở bên này bị chuyển sang bờ bên kia, hoặc những bãi cát mới nổi lên ở giữa dòng sông, mấy năm sau lại không thấy nữa.

Khúc sông Hồng qua Hà Nội cũng có hiện tượng như thế, thí dụ như ở thượng lưu và hạ lưu đoạn sông chảy qua khu vực nội thành.

Chỗ phía Bắc nay là bãi An Dương - Phúc Xá chỉ trong một thế kỷ tình hình lòng sông đã có nhiều biến động. Cuối thế kỷ 18, thuyền chở đá vào được sát chân đê cung cấp đá cho các lò nung vôi Thạch Khối. Sang nửa đầu thế kỷ sau không thấy ai nói đến lò vô ở đây nữa, bãi cát đã ngăn lối thuyền chở nguyên liệu nung vôi vào chân đê.


Bản đồ sông Hồng năm 1866

1866 - Bản đồ vẽ chính xác nhất là bản đồ Lê Đức Lộc và Nguyễn Công Tấn vẽ đời Minh Mạng (Bản đồ do Biện Lâm vẽ lại năm 1952 theo tỷ lệ xích - HDT) cho ta thấy dòng nứoc sông Nhị vào đến gần chân đê, bãi cát thôn Cơ Xá ngang chỗ phường Yên Ninh đang hình thành; ra quá ngoài cũng có cát song còn là bãi lầy chưa thực sự rắn chắc, Bãi Giữa không rộng.


Bản đồ sông Hồng 1873

1873 - Bản đồ năm Tự Đức 26 cho thấy bờ sông đã ra cách đê nhiều hơn, bãi cát rộng thêm ra, và tất nhiên dân làng bên trong đê như Yên Ninh, Yên Canh đã sử dụng đất bãi để trồng trọt và người làng Cơ Xá ra Bãi Giữa ngày càng đông. Tuy nhiên phía dưới chỗ bên ngoài Hoè Nhai, dòng nước vẫn chảy gần đê hơn .


Bản đồ sông Hồng 1890

1890 – (Bản đồ in trên báo L’Eveil économique de l’indochine 11/1924) vẽ Bãi Cát chân đê và Bãi Giữa liền nhau, trong đó bạt ngàn vườn dâu và ruộng ngô khoai đỗ sát đến chân đê. Bãi giữa kéo dài xuống phía nam Đồn Thuỷ, tầu bè vào bến Giang Khẩu phải vòng xuống mỏm của Bãi Giữa rồi mới ngược theo một lạch nước rộng đi từ dưới lên, lạch nước đó lên mãi đến chỗ ngang đầu dốc Hàng Than.


Bản đồ Hà Nội 1890

1898 – Qua mấy năm có lũ lụt lớn, đã hình thành một bãi giữa lòng sông ở bên dưới ngã ba sông Hồng , dòng chảy chính của sông Hồng vẫn men theo bờ phía Đông; Bãi Giữa dài thêm và phình to; con lạch là vào bến của tàu thuyền vẫn còn như cũ; bãi cát An Dương – Phúc Xá hẹp lại .


Bản đồ Hà Nội 1902

1902 - Cầu Long Biên khánh thành ngày 28/2/1902 với tên đầu tiên là Pont Doumer. Phần cầu sắt bắc qua sông dài 1.682m (là cầu sắt lớn thứ 2 trên thế giới lúc đó, sau cầu Brooklyn bắc qua sông East-River - Mỹ).


Bản đồ sông Hồng 1911 - 1925

1911-1925 - Trong thời gian này cho thầu đổ đá đắp kè ở thượng lưu. Vì trận lụt năm 1913 và 1925, nước xoáy đe dọa thân đê hữu ngạn, cạnh đê có nhiều công trình lớn mới xây dựng. Thân đê dọc phố Bờ Sông được củng cố và đắp cao thêm, ngưòi ta cho đổ đá làm một lớp kè ở bãi An Dưong ngăn không cho nước sông đổi dòng đổ về phía Hà nội. Người thầu đắp đê Cơ Xá là cô Lava vợ của Leroy (Bác sĩ chính của Bệnh viện Phủ Doãn ) và người đổ đá kè ở quãng An Dương là Bạch Thái Bưởi.

Sông Hồng và những mùa lũ


Sông Hồng mùa cạn năm 1930

Trước đây đã có nhiều lần khách trú (Hoa kiều) phường Hà Khẩu (nay phố Hàng Buồm – Mã Mây ) xin với triều đình được bỏ tiền thuê đổ đá làm kè để bảo vệ bờ sông sát Hà Nội

Năm 1885 bão lớn làm sụt lở bờ sông sát Đồn Thuỷ. Người Pháp đổ kè đá ở bên ngoài bờ sông Hồng chỗ Hàng Than dài 400 m để hướng dòng chảy về phía Gia Lâm.

1926 - Lũ lớn, mặt nước dâng cao 11,29m (trước khi vỡ đê Lâm Du). Hà nội lúc này chưa đắp đê cao như hiện nay nên lũ sông Hồng uy hiếp trực tiếp Thành phố Hà Nội. Kể từ đây đê được gia cố và nâng cao lên 14 m. Nhiều tuyến đê được nắn lại, hai sườn đê được đắp không đối xứng đảm bảo chống chịu nước lũ tốt hơn.

1929 - Do dự can thiệp của con người, dòng chảy chính của sông Hồng uốn theo hướng Đông Nam, khiến chỉ có bên Gia Lâm là bị xói mòn và ở bên bờ sông phía Hà Nội thì bị cát bồi dần. Năm 1920 trở đi bãi cát ngoài đê dọc bờ sông coi như ổn định. An Dương – Phúc Xá là một bãi cát rộng, dài đến chân cầu Long Biên. Bãi Giữa đã tách rời với bãi An Dương - Nghĩa Dũng.

Con lạch cũ thành một dòng chảy phụ của sông Hồng và có tên là Sông Trong. Phía dưới Đồn Thuỷ do dòng Sông đi lệch về phía Đông nên bãi cát được bồi thêm, dần rộng ra. Trên bản đồ cho thấy có những thay đổi lớn không gian đô thị Thành phố. Phải chăng có một quan hệ tương tác giữa kế hoạch chỉnh trị dòng sông và kế hoạch phát triển đô thị.


Sông Hồng mùa lũ năm 1930- Bãi Tứ Liên, An Duơng ngập nước. Quảng An và Nghi Tàm trở thành đảo nổi giữa mênh mông mặt nước Hồ Tây, con đê Yên Phụ là ranh giới giữa Sông Hồng và Hồ Tây .
“… Yên Phụ đôi bờ sóng vỗ, Nhị Hà lấp lánh sao thưa" – Thơ của Tạ Tỵ

1943 -Bờ sông Hồng bên phía Hà nội tạm ổn định thì cát cứ bồi mãi. Dòng nước xa dần chân đê, bến tầu thuỷ Cột Đồng Hồ không dùng đựơc nữa, phải chuyển lùi xuống phía nam khoảng 3 km - bến Phà Đen (có ảnh minh hoạ phần tiếp theo).

1985 – Sau 42 năm cùng với nhiều biến cố lịch sử, khu đất bãi phía Hà Nội ngày càng bồi đắp dài và rộng ra. Nhiều công trình được xây dựng trên khu đất ngoài đê suốt từ Chèm đến bến Phà Đen kể cả Bãi Giữa cũng thành một cụm dân cư .Năm 1975, dân Bãi Giữa dời hết sang Gia Lâm.

Ngày 19/5/1985 Thông xe Cầu Thăng Long.

Ngày 1/7/1985 Cầu Chương Dương đưa vào sử dụng.

2005 – Sau 20 năm, phần đất ngoài đê và sông Hồng có diện mạo như vậy: Cầu Thanh trì và cầu Vĩnh Tuy đã hiện rõ, và thông cả 2 cầu.

Chúng tôi hy vọng những tư liệu này sẽ giúp ích cho bạn đọc, các nhà chuyên môn quan tâm đến Dự án sông Hồng có dịp xem lại, mà vì nhiều lý do ta chưa nhớ ra, để có cơ sở chiêm nghiệm rồi đưa ra những quyết định phù hợp.



Huy Trần

peeclub.sdt.vn


  Bình luận của bạn
(*) Họ tên:  
(*) Email:  
(*) Tiêu đề:  
(*) Nội dung:  
Mã: 

Nội dung các bình luận
 

  Các Tin khác
  + Phố ẩm thực Hàng Buồm ở Hà Nội (21/01/2018)
  + Công trình sai phép, không phép sẽ bị đập bỏ (15/01/2018)
  + Sao lại trồng cây phong lá đỏ ở Hà Nội? (15/01/2018)
  + ''Giao vỉa hè cho nhà mặt tiền sử dụng là sẽ hết lấn chiếm'' (11/01/2018)
  + Lát đá vỉa hè Hà Nội, có ''con ông cháu cha'' thò tay trục lợi (05/01/2018)
  + Phố sách Hà Nội: thưa vắng khách, các gian hàng kêu cứu (28/12/2017)
  + Phòng tân hôn đặc biệt trong căn biệt thự có 7 người đàn ông (13/12/2017)
  + Thủ tướng Phúc: ''Ai cho phép xây nhà 50 tầng?'' (30 tháng 12 2016) (12/12/2017)
  + Bản đồ Hà Nội lập tháng 3-1889 (08/12/2017)
  + Lát đá vỉa hè Hà Nội khi lợi ích nhóm chi phối ? (01/12/2017)
 
 
Trang chủ Nội quy Liên hệ Lên đầu trang  
Xa lộ thông tin    Cuộc sống    Thăng Long-Hà Nội    Phố Hà Nội    Nét văn hóa    Những giá trị bảo tồn    Cải tạo, tu bổ, bảo tồn    Quy hoạch - Đô thị    Địa ốc-phong thủy    Diễn đàn    Người đẹp    Thời trang    Du lịch    Sức khỏe    Ẩm thực    thư giãn    Mỹ thuật    Góc học tập    Trang ảnh xưa    Góc chụp ảnh   

vietarch-kiến trúc sáng tạo